Categorie: Vrij Werk (Pagina 1 van 2)

Cat Yoga Studio Zeldenrust, deel 1: the making of

Een tijdje geleden gooide ik deze foto op Facebook – het resultaat van een week lang in de weer met camera, kat en yogamat. Chucky vindt het erg prettig als ik laag-bij-de-grondse dingen doe. Voor hem een goede aanleiding om snorrend op me te gaan liggen.

Daar heb ik een keer met de iphone een kiekje van gemaakt. Ik stond niet er flatteus op, want we hebben het wel over thuis-yoga in coronatijd. Maar vanwege deze foto – en die daarna – werd ik me bewust van ik zo langzamerhand een Ma Flodderachtige uitstraling begon te krijgen. Chucky heeft geen last van uitgroeiend ongekamd haar, slobberbroeken en afzakkende sokken.Ik wel.

Ik bouwde dus een pop-up studiootje in mijn kamer, borstelde mijn haar, kleedde mij wat strakker en meer kleur-gecöordineerd en probeerde Chucky te verleiden tot meer yoga. Want als het te dynamisch wordt, wil hij weg. Net als de hond van Adriene Mischler van het geweldige Yoga with Adriene-YouTube kanaal.

De selectie van foto’s die ik in tweede instantie maakte, laten een heel net beeld zien. Te net, realiseerde ik me. Zo ziet het echte leven er niet uit. Dus voor ik de nette foto’s laat zien, eerst een filmpje over The Making Of. Technologie afkomstig van Quik, een voor mij nieuw programmaatje. Met Chucky – uiteraard – als ster.

Rotterdam van voor de zondvloed

Dat Rotterdam al ver voor 1950 een indrukwekkende skyline had blijkt uit deze kaart, gemaakt door T.G.Meijbaum, Ing. Extraordi in 1773. Deze kaart is een getekende kopie van een kaart die de situatie in Zuid Holland weergeeft van vóór onze eigen zondvloed, de St Elisabethsvloed van 1421.
Meer over deze kaart en de restauratie daarvan is te vinden in het blog over de Atlas der Neederlanden.

Maar wat is toch dat rondje? Elke stad op deze kaart die iets voorstelt (Rotterdam, Dordrecht, St Geertruidenberg) heeft er één. Een waterrad?

Atlas der Neederlanden: De Grote Schoonmaak

De externe second opinion heeft zijn zegen gegeven en een belangrijk moment is aangebroken: De eerste echte conserverende behandeling voor de Atlas der Neederlanden begint met een grondige droge poets. En ik mag erbij zijn.

De eerste schoonmaak moet droog gebeuren, want technieken waarbij water komt kijken kunnen pas worden ingezet als het papier (zoveel mogelijk) schoon is. Als je een scheur plakt, gebruik je daar water bij. Wanneer er dan nog vuil rond de scheur zit, trekt het met ’t water mee in het papier en dan krijg je het er nooit meer uit.

Droogpoetsen dus. Op 17 januari 2011 begint restaurator-in-opleiding Judith Geerts met het eerste blad van de eerste band van de Atlas. Daarvoor heeft zij drie wapens:

Kwast..

.. Spons..

.. Gummetje!

Geen gewoon gummetje natuurlijk. Alleen Magic Rub is goed genoeg.

Beginnen:
Blad 1 van band 1. Eerst wordt los vuil weggeveegd, van binnen naar buiten.

Daarna wordt met stukjes spons het papier schoongeveegd of -gewreven. Niet met een gewone huis-tuin-keukenspons, dit is een roetspons, van gevulcaniseerd rubber. Als het stukje aan alle kanten te vuil is, snij je een nieuw stukje af van de grote spons.

Effectief

Er komt behoorlijk wat af: het vuil wat nu op de spons zit, kwam van het stuk van de pagina tussen de twee groene pijlen.
De pijlen zijn uiteraard op de foto aangebracht, niet op het papier. Maar als je goed kijkt (klik anders op de foto voor een vergroting), kun je zien dat het behandelde stuk een stuk schoner is dan het nog niet behandelde papier.

Tenslotte komt het vlakgom aan de beurt om duidelijke vlekjes weg te halen, of even te kijken of het makkelijk te verwijderen is. Dit is geen cosmetische maar een wetenschappelijk schoonmaak. En je gaat ook geen uren aan 1 pagina besteden als er meer dan 600 kaarten te doen zijn.

Om de potloodaantekeningen van eerdere bibliothecarissen wordt zorgvuldig heengepoetst.

En zo gaat het verder – blad na blad, band na band. En als je geluk hebt, kun je de restaurator bezig zien in het sousterrain van het gebouw van de Bijzondere Collecties van de UvA..

Meester van de Kroontjespen

In het kader van foto’s maken van oude boeken (17e eeuws, om iets precieser te zijn), kwam ik op de achterzijde van een voorbeeldhandschriftenboek dit hoogstandje tegen. In een keer neergezet, uit de losse pols, zonder passer of ander hulpmiddel – een proeve van meesterschap, of misschien ook een uitgekookte manier om heel snel heel veel indruk te maken op je baas, je opdrachtgever of zomaar een leuk meisje. Je pakt je kroontjespen, doopt ‘m in de inkt, concentreert je even en flats! Daar staat de perfecte cirkel. Een toonbeeld van eenvoud als je naar de echte staalkaarten kijkt: de krul regeert. Waarbij het nog aardig is om op te merken dat deze proeven oorspronkelijk in spiegelschrift zijn geschreven, opdat je de afdrukken ervan goed moest kunnen lezen.

Oude landkaarten


 

 

 

 

 

 

Omdat ik het vaak heb over de restauratie van de Atlas, is het makkelijk om te vergeten hoe goed de staat van de ingebonden kaarten eigenlijk is. Vuil, scheurtjes, daar moet wat aan gebeuren. Maar als zo’n kaart niet ingebonden was maar ergens aan de muur had gehangen, was de schade onvergelijkbaar erger geweest.

Dit wordt mooi geillustreerd met deze twee kaarten van ‘T Hooghe Heymraedtschap vanden Lande van Woerden. Allebei uit 1739.
Die landkaart bestaat uit negen bladen. Bij de ene kaart zijn deze aan elkaar geplakt en heeft de kaart vele tientallen jaren aan de muur gehangen. Echt iets geworden waarvan je zegt ‘nou je kan wel zien dat die heel oud is, daar moeten we zuinig op zijn.’

De negen bladen van de andere kaart hebben tweehonderd jaar opgeborgen gezeten in de Atlas der Neederlanden. Prachtige kleuren. Fonkelnieuw. Die bladen zijn gedigitaliseerd zijn en daardoor is het mogelijk om ze in Photoshop aan elkaar te zetten, zodat je de kaart te zien zoals hij bedoeld is.

Bijzonderheden: De schaal van ‘T Hooghe Heymraedtschap vanden Lande van Woerden (1739) is ongeveer 1:17.000, en hij is gemaakt door Johannes, Justus en Davidt Vingboons. De inhoud dateert van 1670. De druktechniek is kopergravure, bestaande uit 9 bladen, elk blad 43 x 53 cm. De omvang van de hele kaart is 129 x 159 cm. Hij is handgekleurd, en heeft rondom de wapens van het Hoogheemraadschap, Willem van der Hoeven, Jacob vander Meer, Adriaen Jacob vander Does, Cornelis Jan van Nellesteyn, Cornelis van Ewyck, Gerard Beelaerts, Joan George Stierling. Signatuur UB : Kaartenzl: W.X. 009

 

Atlas der Neederlanden



voorzijde en achterzijde

Even verwijzen naar mijn andere blog: de Atlas der Neederlanden. Inmiddels is de inventarisatie van de schade begonnen (deel voor deel, bladzijde voor bladzijde), en het lijkt mij aardig iets te laten zien van wat je daarin zoal tegenkomt.

Dit is een geval van kopervraat, veroorzaakt door het koper in de groene inkt. Het vreet zich een weg door het papier en kan het uiteindelijk (vooral als de vochtigheidsgraad te hoog is) zelfs vernietigen. De kaart is van de omgeving van Geervliet (Zuidholland), vlak onder de A15.

Atlas der Neederlanden


Dit Inpolderplan van de Haarlemmermeer door Jacob Bartelsz Vernis uit 1641 is nooit uitgevoerd. De aarzeling van de bestuurders om dit geometrische rooster van dijken en polders over het waterrijke gebied te pleuren had te maken met het verzet van vissers, de enorme kosten die de inpoldering met zich mee zou brengen, maar ook met de vrees in Amsterdam, Leiden en Haarlem dat het vervoer tussen deze steden over het water door de inpoldering ernstige hinder zou ondervinden.

In de hoeken van de kaart zie je de stedelijke hoofdrolspelers liggen: rechtsonder Amsterdam, rechtsboven Haarlem, Leiden linksboven.
Dit plan is verluchtigd met een gedicht van Vondel, waarin de Landleeuw de strijd aangaat met de even mythologische als wrede en gluiperige Waterwolf – en uiteindelijk natuurlijk triomfeert. De Haarlemmermeer werd uiteindelijk ingepolderd tussen 1849-1852, meer dan twee eeuwen later.

Tijd van Bezinning?


In het Atlas blog een stukje over de kerk die in Egmond aan Zee aan zee kwam te staan. En uiteindelijk is ingestort.
Een van de illustraties bij de kaart laat de kerk in vogelperspectief zien. Mij fascineert de cirkel met mensen daarvoor. Wat zijn zij aan het doen? Bidden? Waarom doen ze dat niet in de kerk? Een balspel spelen? Of voeren zij een goed-christelijk Kringgesprek?

Atlas der Neederlanden

Mijn dilettantische observaties over deAtlas der Neederlanden werpen hun vruchten af; ik krijg een mail met deskundig & goed geschreven commentaar van conservator Jan Werner (klik hier). In afwachting van echte activiteiten (het uit elkaar halen van de banden, schoonmaken, gescheurde vouwen restaureren, etc) zal ik de komende maanden af en toe berichten over de kaarten zelf: de oudste, de jongste, de kleinste, de zeldzaamste, en wat ik verder nog aan thema’s kan verzinnen.

« Oudere berichten

© 2021 Hannah van Herk

Boven ↑